Kupienie testu DNA w internecie albo w aptece nikogo już dziś nie dziwi. Wystarczy kilka kliknięć, ślina w probówce i po sprawie. Zamiast czekać miesiącami na wizytę u specjalisty, dostajemy kolorowy raport o naszych genach, predyspozycjach do chorób czy nawet o tym, jak nasz organizm toleruje gluten. Tylko że pojawia się zasadnicze pytanie: czy my w ogóle wiemy, co z tym wszystkim zrobić?
Skąd ta moda i co o tym wiemy?
Z badań SW Research dla Grupy LUX MED wynika, że aż 80 procent Polaków mocno wierzy w moc genetyki. Uważamy, że takie testy mogą uratować nam skórę i pomóc zapobiec chorobom, zanim w ogóle pojawią się pierwsze objawy. Aż 72 procent badanych uważa, że geny dają nam unikalną wiedzę, która może odmienić życie całej rodziny. Szybka diagnoza i wczesne leczenie to według 63 procent respondentów największa zaleta takich badań.
Brzmi pięknie, ale schody zaczynają się wtedy, gdy zagłębimy się w statystyki dotyczące naszej realnej wiedzy. Tutaj nie jest już tak kolorowo. Tylko 7 procent Polaków deklaruje, że wie na ten temat naprawdę dużo. Kolejne 23 procent przyznaje, że ma jakieś podstawowe informacje, ale musiałoby mocno poszukać, żeby je poukładać. Aż 40 procent otwarcie mówi, że ich wiedza jest po prostu fragmentaryczna. Do tego dochodzi 18 procent ludzi, którzy wiedzą tylko tyle, że genetyka w ogóle istnieje, a 12 procent nie ma o tym absolutnie żadnego pojęcia. Zatem kupujemy testy za własne pieniądze, a potem siedzimy przed ekranem komputera i drażnimy się w głowę, co oznaczają skomplikowane nazwy mutacji.
Kiedy system mówi stop, czyli realia NFZ
Można by pomyśleć, że skoro prywatny rynek tak buja w obłokach, to państwowa ochrona zdrowia radzi sobie z tym koncertowo. Nic bardziej mylnego. 22 października 2026 roku Najwyższa Izba Kontroli opublikowała wyniki kontroli w Ministerstwie Zdrowia oraz w 13 podmiotach leczniczych z laboratoriami genetycznymi, obejmującej okres od stycznia 2022 roku do końca września 2025 roku.
Wnioski? NIK wytknęła spore problemy z ochroną materiału biologicznego i danych pacjentów. Co więcej, w tym samym okresie prezes NFZ wydał zaledwie 86 decyzji w sprawie wykonywania badań genetycznych za granicą. Chcesz zrobić porządne badania w ramach państwowej kasy? Przygotuj się na maraton cierpliwości. Najwyższa Izba Kontroli odnotowała przypadki, w których czas oczekiwania na samą poradę genetyczną w ramach NFZ wynosił nawet 488 dni. Nic dziwnego, że ludzie wolą zapłacić z własnej kieszeni, choć niemal połowa respondentów przyznaje, że wysoki koszt to potężna bariera.
Strach w oczach przed wynikiem
Kupujemy testy, płacimy, dostajemy plik PDF z wynikami i… nagle pojawia się panika. Około połowa Polaków przyznaje, że największym hamulcowym przed zrobieniem takich badań jest po prostu strach. Boimy się niepokojącego wyniku, którego nie potrafimy zinterpretować, albo obawiamy się, że nie poradźmy sobie psychicznie z wiedzą o naszych skłonnościach do poważnych chorób.
Co ciekawe, dokładnie 50 procent respondentów wskazuje, że dzięki genom lekarze będą mogli znacznie lepiej dobrać leki i terapie. Połowa ankietowanych uważa też, że za 10 lat zwykła wizyta u lekarza bez analizy kodu DNA będzie czymś przestarzałym. Zmierzenie się z własną biologią staje się powoli rynkowym standardem, ale edukacja kuleje. Zanim więc wrzucimy do koszyka kolejny modny pakiet badań sprawdzających predyspozycje do wszystkiego, warto zadać sobie pytanie, czy jesteśmy gotowi na odpowiedź, której możemy nie zrozumieć.
Dodaj komentarz