Pewnie nie raz przechodząc przez swoje miasteczko czy wieś, widziałeś budynek, który kiedyś tętnił życiem, a dziś straszy pustymi oknami. Stary ośrodek zdrowia, opuszczony posterunek policji albo poczta, z której dawno wywieziono już ostatnie listy. To bolączka wielu polskich samorządów. Budynki niszczeją, generują koszty utrzymania, a mieszkańcy pytają: dlaczego nikt z tym nic nie robi?
Dlaczego te budynki w ogóle zostają puste?
Sprawa wcale nie jest taka prosta, jak mogłoby się wydawać. Często to wynik zmian w organizacji państwa. Policja centralizuje swoje placówki, Poczta Polska optymalizuje sieć, a ośrodki zdrowia przenoszą się do nowoczesnych, większych przychodni. Zostaje „pustostan”, który staje się gorącym kartoflem w rękach wójta czy burmistrza. Z danych GUS dotyczących gospodarki nieruchomościami wynika, że utrzymanie nieużytkowanego mienia komunalnego to dla gmin realne obciążenie budżetowe – trzeba płacić podatki, ubezpieczenie i zabezpieczać obiekt przed dewastacją.
Rewitalizacja, czyli drugie życie murów
Samorządy coraz częściej sięgają po fundusze unijne i krajowe na tzw. rewitalizację. Zamiast burzyć, próbują nadać starym obiektom nowe funkcje. I tu dzieją się najciekawsze rzeczy. W budynkach dawnych ośrodków zdrowia często powstają Kluby Seniora lub Dzienny Dom Opieki. To strzał w dziesiątkę, bo nasze społeczeństwo się starzeje, a gmina ma gotową infrastrukturę, którą wystarczy dostosować do nowych potrzeb.
Co z dawnymi posterunkami? Te budynki bywają solidne, położone w dobrych punktach. Często zamienia się je na mieszkania komunalne lub socjalne. Zapotrzebowanie na nie jest w Polsce ogromne, a przebudowa istniejącej tkanki miejskiej jest zazwyczaj tańsza niż stawianie bloku od zera na „zielonej łące”.
Poczta jako lokalny hub społeczny
Budynki poczty to temat rzeka. Często znajdują się w samym centrum, przy głównych placach. Samorządy, które przejmują takie obiekty, robią z nich tzw. centra aktywności lokalnej. Biblioteki z kącikiem kawowym, sale spotkań dla kół gospodyń wiejskich czy inkubatory przedsiębiorczości dla lokalnych start-upów. To miejsca, które mają scalać lokalną społeczność, a nie tylko „stać”.
Sprzedaż, czyli trudny wybór
Nie każdy budynek da się uratować. Czasem stan techniczny jest tak fatalny, że remont przekracza możliwości finansowe gminy. Wtedy samorządy decydują się na sprzedaż. I tu zaczynają się schody. Jak podają raporty z rynku nieruchomości komercyjnych, zainteresowanie takimi obiektami jest spore, ale inwestorzy szukają okazji. Samorząd musi dbać o to, by nie wyprzedać majątku za bezcen, ale z drugiej strony – pusty budynek, który niszczeje, to zły sygnał dla mieszkańców.
Partnerstwo Publiczno-Prywatne jako wyjście z impasu
Coraz częściej słyszy się o modelach PPP, czyli partnerstwie publiczno-prywatnym. Gmina daje budynek i teren, a prywatny inwestor go remontuje i prowadzi w nim np. przedszkole albo dom opieki. Gmina nie musi wykładać całej kwoty na raz, a inwestor zyskuje miejsce do prowadzenia biznesu. To rozwiązanie, które pozwala omijać największą barierę: brak pieniędzy w kasie samorządu.
Co nas czeka w przyszłości?
Zamiast czekać na cud, gminy zaczynają tworzyć strategie zarządzania mieniem. Już nie „łatają dziur” na bieżąco, ale planują, co z danym budynkiem zrobić za 5 czy 10 lat. Kluczem jest elastyczność. Dzisiaj budynek może być punktem przedszkolnym, a za kilka lat, gdy zmieni się demografia, miejscem spotkań młodzieży. Największe sukcesy odnoszą te samorządy, które pytają mieszkańców, czego im w okolicy brakuje, zamiast narzucać odgórnie funkcje, które nikomu nie służą.
Nie każda adaptacja kończy się sukcesem, ale jedno jest pewne: czasy, w których gmina mogła pozwolić sobie na posiadanie „trupa” w centrum miejscowości, powoli odchodzą do lamusa. Presja mieszkańców, rosnące koszty energii i wymogi ekologiczne sprawiają, że nawet najmniejsze gminy muszą mieć plan na swoje stare mury.
Dodaj komentarz