Wikingowie na ziemiach dzisiejszej Polski – co potwierdzają najnowsze odkrycia?

Gdy myślimy o wikingach, zazwyczaj widzimy przed oczami fiordy, drakkary pływające po burzliwym morzu i łupieżcze rajdy na anglosaskie klasztory. Mało kto jednak wie, że ci północni wojownicy i sprytni kupcy „zakorzenili się” także na terenach dzisiejszej Polski. Historia naszych ziem nie była bowiem odizolowaną wyspą, lecz tętniącym życiem skrzyżowaniem szlaków handlowych, na których Skandynawowie odgrywali kluczową rolę.

Truso, czyli wikińskie miasto handlowe nad Bałtykiem

Jednym z najważniejszych dowodów na obecność ludzi z Północy jest osada Truso, założona w drugiej połowie VIII wieku w okolicach dzisiejszego Elbląga. To potężne emporium i faktoria handlowa funkcjonowała aż do pierwszej połowy XI wieku, stanowiąc serce międzynarodowej wymiany towarów. Wikingowie handlowali tam bursztynem, futrami i niewolnikami, wymieniając je na zachodnioeuropejską ceramikę, monety oraz biżuterię.

O randze tego miejsca świadczą nie tylko wykopaliska archeologiczne, ale także bezcenne źródła pisane. Pod koniec IX wieku wikiński żeglarz i dworzanin Wulfstan odbył słynną wyprawę z Hedeby do portu Truso. Jego relacja, włączona później do dzieła króla Alfreda Wielkiego, dokładnie opisuje te tereny, dając nam wgląd w codzienne życie dawnych żeglarzy.

Skarby z dna rzek i ślady w grobach

Obecność Skandynawów na polskich ziemiach nie ograniczała się wyłącznie do nadmorskich przystani. Potwierdzają to liczne znaleziska w głębi lądu. Doskonałym przykładem jest wydarzenie z 23 stycznia 2024 roku, kiedy to światło dzienne ujrzała informacja o odnalezieniu na dnie Wisły we Włocławku unikalnego, liczącego ponad 1000 lat miecza typu Ulfberht. Tego typu oręż, słynący z niesamowitej jakości stali, był produkowany w warsztatach frankijskich, ale chętnie posługiwali się nim skandynawscy wojownicy przemierzający europejskie rzeki.

Kolejnym namacalnym dowodem są cmentarzyska. Przełomem okazały się badania w Lutomiersku niedaleko Łodzi. Tamtejsze cmentarzysko szkieletowe datowane jest na XI wiek, a przeprowadzone analizy DNA jednoznacznie potwierdziły obecność pochowanych tam Skandynawów, nazywanych często Waregami. Byli to najemnicy lub kupcy, którzy znaleźli tu swój nowy dom.

Mieszko I i skandynawski mit

Przez lata wokół początków polskiej państwowości narosło wiele legend, w tym te o rzekomych skandynawskich korzeniach pierwszych władców. Centralnym punktem dawnych sporów był dokument „Dagome iudex”, sporządzony około 991 roku. W przeszłości niektórzy badacze doszukiwali się w nim dowodów na to, że Mieszko I wywodził się z wikingów. Współczesna nauka jednak zdecydowanie odrzuca tę teorię, wskazując na rodzime, piastowskie korzenie dynastii.

Mimo że sami władcy Polski nieśli rodzimą krew, ich dwory były otwarte na ludzi z Północy. Drużyny książęce chętnie przyjmowały skandynawskich najemników, a wymiana kulturowa i gospodarcza trwała w najlepsze, trwale wpisując się w naszą wczesnośredniowieczną mozaikę.